Bao nhiêu sản phẩm số thì đáng đầu tư
Câu hỏi đúng không phải là 'bao nhiêu người dùng', mà là 'bạn đang trả chi phí lặp lại cho cùng một thứ bao nhiêu lần'.
Không có một ngưỡng người dùng cứng để quyết định đầu tư design system (hệ thống thiết kế). Thứ thật sự quyết định là số bề mặt số phải giữ đồng bộ và số đội đang cùng dựng giao diện, bởi vì đó là nơi chi phí lặp lại phát sinh. Nguyên tắc thực dụng: đáng đầu tư khi có từ hai sản phẩm số trở lên, hoặc một sản phẩm nhưng nhiều đội cùng chạm vào giao diện và bắt đầu thấy cùng một thành phần được dựng lại nhiều lần ở nhiều chỗ.
- nhiều sản phẩm số hoặc nhiều đội, thấy lặp lại rõ
- muốn chuẩn hóa gốc màu và font trước
- ngành cần tuân thủ chặt, chất lượng đòi hỏi cao
- một sản phẩm, một đội nhỏ, ít lặp lại
- lấy lượng traffic làm cớ thay vì xét mức lặp lại
Khi hỏi "bao nhiêu người dùng thì mới đáng làm design system", hầu hết chủ doanh nghiệp đang hỏi nhầm câu. Lượng người dùng cho biết quy mô sản phẩm, nhưng không cho biết gì về chi phí mà đội ngũ đang thật sự trả mỗi ngày. Thứ quyết định là sự lặp lại: cùng một nút, cùng một thẻ thông tin, cùng một trường nhập liệu đang được dựng lại bao nhiêu lần, ở bao nhiêu nơi, bởi bao nhiêu người khác nhau.
Yếu tố thật sự quyết định
Có bốn thứ Sinh Vũ nhìn vào trước khi tư vấn mức đầu tư phù hợp, không phải con số traffic:
- Số bề mặt số cần giữ đồng bộ: web, ứng dụng iOS, Android, cổng nội bộ. Càng nhiều bề mặt, chi phí giữ đồng bộ tay càng cao.
- Số đội hoặc số người cùng chạm vào giao diện: Một đội ba người làm một ứng dụng khác hoàn toàn với ba đội mười lăm người cùng dựng nhiều sản phẩm.
- Chi phí lặp lại thực tế: Cùng một thành phần đang được dựng lại bao nhiêu lần? Nếu câu trả lời là "vài lần ở vài nơi", đó là tín hiệu rõ.
- Nhịp ra tính năng: Nhịp càng cao, lợi ích của việc có sẵn một thành phần chuẩn để lắp vào càng lớn.
Lượng người dùng lớn chủ yếu nâng yêu cầu về chất lượng và tiếp cận (khả năng dùng được với mọi đối tượng, kể cả người có hạn chế về thị giác hay thao tác). Đó là lý do để làm tốt hơn, không phải lý do để làm sớm hơn hay lớn hơn.
Khi nào chọn mức nào
Sinh Vũ chia thành ba mức theo quy mô thực tế, để Anh / Chị bước vào đúng chỗ mình cần thay vì làm hoành tráng rồi tỉ lệ dùng thật thấp.
Mức 1: Nền tảng token (bộ biến thiết kế gốc về màu, font, khoảng cách). Phù hợp khi có một đến hai sản phẩm số và muốn chuẩn hóa gốc rễ trước. Chi phí thấp, lợi ích tức thì kể cả với đội nhỏ.
Mức 2: Hệ thống đầy đủ (thư viện thành phần, tài liệu dùng chung). Phù hợp khi có nhiều sản phẩm số và có đội thiết kế cùng đội phát triển cùng làm, thấy sự lặp lại rõ ràng giữa các sản phẩm hoặc giữa các đội.
Mức 3: Hệ thống có quản trị (quy trình đóng góp, hội đồng duyệt thay đổi). Phù hợp với doanh nghiệp lớn có nhiều đội và đối tác dùng chung, cần kiểm soát ai được thay đổi gì và theo quy trình nào.
Lỗi hay gặp khi ra quyết định
- Dùng traffic làm cớ để làm hệ thống đầy đủ: "Chúng tôi có nhiều người dùng nên phải làm" là lý luận nhảy bước. Vấn đề thật có thể chỉ cần mức nền tảng token là đủ.
- Chờ đến khi "đủ lớn" mới bắt đầu: Lúc đó nợ giao diện đã chồng chất và chi phí chuyển đổi sang hệ thống mới cao hơn nhiều so với việc chuẩn hóa sớm từ mức nhẹ.
- Làm hệ thống đầy đủ cho một sản phẩm đơn lẻ một đội nhỏ: Phần lớn thành phần dựng ra sẽ không được dùng lại, đội mất thời gian duy trì thứ không tạo ra giá trị.
Khi một thành phần được dựng lại ở hàng chục nơi, dựng một lần cho thật tốt sẽ tiết kiệm cho mọi đội. Ngưỡng đầu tư nên đọc theo sự tái sử dụng, không theo lượng người dùng.
Nathan Curtis, EightShapes. Brad Frost, bradfrost.com.
Góc nhìn của Sinh Vũ
Câu hỏi "bao nhiêu người dùng" thường xuất phát từ việc muốn tìm một con số để biện minh cho quyết định đã có sẵn trong đầu, hoặc để thuyết phục cấp trên. Sinh Vũ hiểu điều đó, nhưng con số người dùng sẽ không bảo vệ Anh / Chị được khi dự án đội chi phí vì làm sai mức.
Câu hỏi thực dụng hơn để tự kiểm: "Tuần vừa rồi, đội mình có dựng lại thứ gì mà người khác trong công ty đã dựng rồi không?" Nếu câu trả lời là có, và điều đó xảy ra thường xuyên, thì đó là lúc đáng đầu tư, dù Anh / Chị đang có một nghìn hay một triệu người dùng.
Checklist quyết định
Chủ đề: Bao nhiêu sản phẩm số thì đáng đầu tư design system. Cẩm nang Sinh Vũ, sinhvu.com
Bấm chọn từng mục Anh / Chị thấy đúng, rồi bấm in hoặc lưu thành PDF để mang theo.
Nếu Anh / Chị đánh dấu phần lớn ở nhóm dấu hiệu trên, đây là lúc nên trao đổi kỹ hơn. Sinh Vũ có thể cùng Anh / Chị soi lại và đề xuất hướng đi.
Nguồn tham khảo
Nathan Curtis, EightShapes Design Systems. Brad Frost, bradfrost.com. Sinh Vũ, tài liệu dịch vụ A3 (ba mức theo quy mô).
Câu hỏi thường gặp
Công ty tôi chỉ có một ứng dụng nhưng hàng trăm nghìn người dùng, có cần làm design system đầy đủ không?
Lượng người dùng lớn tăng yêu cầu về chất lượng và tiếp cận (accessibility, tức là khả năng dùng được với mọi đối tượng), nhưng không phải lý do chính để làm một hệ thống đầy đủ. Nếu chỉ một đội nhỏ cùng dựng và ít có sự lặp lại giữa các màn hình, Anh / Chị nên bắt đầu bằng mức nền tảng token trước, tức là chuẩn hóa bộ màu và kiểu chữ, rồi mở rộng khi có nhu cầu thật.
Tôi chưa có đội thiết kế riêng, chỉ thuê ngoài từng dự án, có nên làm design system không?
Đây là trường hợp mà một bộ nền tảng token gọn nhẹ mang lại lợi ích rõ nhất: nó giữ cho các đơn vị thuê ngoài khác nhau ra sản phẩm đồng bộ mà không cần họ phải hội ý với nhau liên tục. Một hệ thống đầy đủ với thư viện component phức tạp sẽ khó duy trì khi không có đội nội bộ chịu trách nhiệm vận hành.