Làm design system sớm hay chờ sản phẩm ổn định

Câu hỏi này thường được đặt ra ở hai đầu cực: một bên muốn làm hệ thống thiết kế (design system, tức bộ quy tắc và thư viện dùng chung cho giao diện) ngay từ đầu để mọi thứ gọn gàng, một bên muốn chờ đến khi sản phẩm chắc chắn rồi mới đầu tư. Cả hai đều có thể đúng, và cũng đều có thể sai, tùy vào giai đoạn sản phẩm đang đứng.

Vì sao làm quá sớm lại nguy hiểm

Khi sản phẩm còn ở giai đoạn khám phá, tức là chưa biết chắc người dùng cần gì, luồng trải nghiệm còn thay đổi mỗi tuần, thì dựng một thư viện component đầy đủ ngay lúc này là trừu tượng hóa non. Anh / Chị đang bỏ công xây quy tắc cho những quyết định chưa nên khóa.

Kết quả thường thấy: khi sản phẩm cần xoay hướng, cả thư viện phải làm lại. Tệ hơn, nhóm thiết kế bắt đầu bị ràng buộc bởi hệ thống đã dựng và ngại thay đổi dù biết cần thay. Dan Mall gọi đây là "tối ưu sớm" (premature optimization), một dạng lãng phí mà chi phí thực không hiện ra ngay mà tích lại dần.

Đừng bắt đầu bằng cách dựng nút và component. Hãy dựng luồng thật rồi làm ngược lại: khi thấy tái sử dụng mới rút xuống thành mẫu chung. Trừu tượng hóa nên đến sau khi thấy sự lặp lại, không phải trước.

Brad Frost, Atomic Design

Vì sao chờ quá lâu cũng đắt giá

Ngược lại, nếu Anh / Chị để sản phẩm chạy mà không có bất kỳ quy chuẩn nào, nợ giao diện (design debt, tức sự không nhất quán và mã giao diện rối tích lũy theo thời gian) sẽ phình ra từng ngày. Khi nhóm dựng cùng một loại nút theo ba cách khác nhau ở ba màn hình, hay khi sửa màu ở một chỗ mà không biết còn bao nhiêu chỗ khác cần sửa theo, đó là nợ giao diện đang chạy.

Chuyển đổi từ trạng thái nợ chồng chất sang hệ thống có trật tự tốn nhiều hơn so với chuẩn hóa dần khi các mẫu vừa đủ chín. Lúc đó không chỉ tốn công xây hệ thống mới mà còn phải dọn sạch cái cũ.

Cách chia theo mức thay vì chọn cực đoan

Sinh Vũ không khuyên chọn một trong hai đầu cực. Thay vào đó, câu hỏi đúng là: phần nào của hệ thống có thể làm ngay vì đã ổn định, phần nào nên chờ vì còn biến động.

Sinh Vũ tiếp cận như thế nào

Trước khi đề xuất bắt đầu ở mức nào, Sinh Vũ luôn rà soát giao diện hiện có để tách phần đã đứng yên khỏi phần còn biến động. Chỉ hệ thống hóa những gì đã ổn định, không hệ thống hóa toàn bộ cùng lúc.

Với sản phẩm chưa có người dùng thật, lời khuyên thẳng thắn là: tập trung làm cho sản phẩm chạy và tìm được người dùng trước. Đầu tư vào hệ thiết kế số ở giai đoạn này thường không sinh lợi bằng đầu tư vào sản phẩm. Khi sản phẩm đã có tín hiệu thật từ thị trường và nhóm bắt đầu dựng lại cùng một thứ theo nhiều cách khác nhau, đó là lúc hệ thống hóa có giá trị.

Lỗi hay gặp khi quyết định thời điểm

• Hiểu nhầm rằng phải làm tuần tự từ nguyên tử nhỏ nhất lên mới đúng. Thực tế, quá trình thường là song song và rút dần từ những gì đã xây trong thực tế.
• Chờ đến khi "hoàn toàn sẵn sàng" rồi mới làm một lần, trong khi chuẩn hóa từng phần theo đợt thường hiệu quả hơn và ít rủi ro hơn.
• Nhầm lẫn giữa tài liệu hóa giao diện hiện tại với xây hệ thống thiết kế. Đó là hai việc khác nhau, chi phí và giá trị cũng khác nhau.