Mua đứt hay mua quyền dùng?

Phần lớn khách đặt câu hỏi này vì lo ngại: nếu không mua đứt, ngày nào đó ảnh sẽ xuất hiện ở chỗ không mong muốn. Lo đó hợp lý, nhưng giải pháp không nhất thiết phải là buyout. Trước khi quyết định, cần hiểu rõ buyout thực sự là gì và Anh Chị thực sự cần gì.

Buyout và quyền dùng: hai thứ khác nhau

Buyout, hay mua đứt bản quyền, có nghĩa là tác giả chuyển toàn bộ quyền tài sản cho bên mua. Tác giả không còn nắm giữ và không kiếm được bất kỳ thu nhập tương lai nào từ tác phẩm đó. Chính vì vậy, giá buyout cao, vì nó bù đắp toàn bộ thu nhập tiềm năng mà tác giả từ bỏ vĩnh viễn.

Quyền dùng có phạm vi (usage license) là hình thức phổ biến hơn: tác giả vẫn giữ bản quyền, nhưng cấp cho Anh Chị quyền sử dụng ảnh trong giới hạn đã thỏa thuận, ví dụ: trên mạng xã hội và website trong hai năm, hoặc in ấn tài liệu nội bộ không giới hạn số lượng.

Một điểm hay bị nhầm: quyền dùng không giới hạn loại phương tiện không đồng nghĩa với không giới hạn thời gian. Hợp đồng có thể cho phép dùng trên mọi kênh, nhưng chỉ trong một đến ba năm. Đừng gộp hai chiều này lại.

Bốn câu hỏi để xác định nhu cầu thật

Trước khi đàm phán, Sinh Vũ thường hỏi khách bốn điều sau để hiểu đúng mức quyền cần thiết:

• Ảnh này sẽ xuất hiện ở kênh nào? Mạng xã hội, website, biển hiệu ngoài trời, tài liệu in, hay hỗn hợp?
• Ảnh cần dùng trong bao lâu? Một chiến dịch ngắn hạn hay bộ nhận diện dùng lâu dài?
• Phạm vi địa lý là gì? Chỉ trong nước hay cả thị trường quốc tế?
• Anh Chị có cần đối thủ không được dùng ảnh đó không?

Bốn câu này thường đủ để thiết kế một gói quyền dùng vừa vặn, không thừa, không thiếu.

Khi nào nên cân nhắc mua rộng hơn

Lỗi thường gặp khi đàm phán quyền ảnh

• Đòi buyout cho chắc rồi trả giá cao cho phần quyền không bao giờ dùng tới. Buyout không phải "mua thêm bảo hiểm", mà là trả thay cho cả thu nhập tương lai của tác giả.
• Tưởng buyout ảnh là được dùng mặt người mẫu mãi mãi. Quyền hình ảnh của người mẫu và quyền của chủ địa điểm trong ảnh được ràng bởi hợp đồng model release và location release riêng, hoàn toàn tách biệt với bản quyền nhiếp ảnh.
• Nhầm độc quyền với buyout. Độc quyền có nghĩa là tác giả không cấp phép ảnh đó cho ai khác. Buyout có nghĩa là tác giả chuyển toàn bộ quyền. Hai thứ khác nhau cả về pháp lý lẫn giá.
• Không ghi rõ phạm vi trong hợp đồng, rồi tranh chấp sau khi ảnh đã đăng.

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ không mặc định đề xuất buyout cho khách vì phần lớn trường hợp, mua quyền dùng đúng phạm vi là đủ và hợp lý hơn nhiều về chi phí. Cách làm chuẩn là hỏi rõ ngay từ brief: ảnh sống ở đâu, bao lâu, có cần đối thủ không dùng được không, rồi thiết kế phạm vi quyền vừa vặn với nhu cầu đó.

Vì Sinh Vũ điều phối ekip đối tác gồm thợ chụp, người mẫu và địa điểm, thỏa thuận về quyền tác giả của thợ chụp, quyền hình ảnh người mẫu, và quyền địa điểm đều được xử lý bằng hợp đồng riêng cho từng bên. Khi Anh Chị muốn quyền rộng hoặc độc quyền, cần đàm phán đồng bộ trên tất cả các bên liên quan ngay từ đầu, không thể chỉ trả thêm tiền cho một phía rồi coi như xong.

Mua đúng quyền cần dùng, không mua thừa, không mua thiếu. Đó là cách bảo vệ ngân sách và bảo vệ thương hiệu cùng lúc.

Kinh nghiệm thực hành Sinh Vũ, dựa trên khung của ASMP và The Image Crafters