AI tạo ảnh thay được nhiếp ảnh thật đến đâu?

Câu hỏi này Sinh Vũ nghe rất thường từ các chủ thương hiệu muốn tối ưu chi phí sản xuất hình ảnh. Câu trả lời không phải "được" hay "không được" một chiều, mà phụ thuộc vào mục đích Anh Chị dùng ảnh đó để làm gì. Ranh giới quan trọng hơn chất lượng hình trông bắt mắt.

Công cụ máy tạo làm được gì

Công cụ tạo ảnh bằng máy tính hiện tại có thể giúp Anh Chị ở ba việc cụ thể trong quy trình thương hiệu:

• Phác concept nhanh: thử nhiều hướng hình ảnh trước khi quyết định đầu tư vào buổi chụp thật. Chi phí thử nghiệm thấp hơn nhiều so với thuê ê-kíp.
• Dựng bảng cảm hứng (mood board): tạo tông màu, phong cách ánh sáng, bố cục tham chiếu để Anh Chị và ê-kíp chụp cùng nhìn về một hướng.
• Dựng bối cảnh giả định: với các ý tưởng truyền thông chưa cần sản phẩm thật xuất hiện, máy có thể tạo khung cảnh nhanh cho việc trình bày nội bộ.

Trong cả ba trường hợp trên, máy đang phục vụ khâu tư duy và giao tiếp ý tưởng, không phải đại diện thương hiệu ra bên ngoài.

Công cụ máy tạo không thay được điều gì

Vấn đề cốt lõi là: máy không biết sản phẩm thật của Anh Chị trông ra sao. Máy tổng hợp từ dữ liệu huấn luyện, không phải chụp lại vật thật. Điều đó dẫn đến một số giới hạn rõ ràng:

• Bao bì, nhãn, màu thực và chất liệu bề mặt sản phẩm của Anh Chị sẽ không được tái tạo đúng.
• Tỉ lệ, hình dạng và chi tiết kỹ thuật của sản phẩm dễ bị sai lệch.
• Ảnh người thật, đặc biệt ảnh nhân vật thương hiệu hay đội ngũ, không thể dùng máy thay.
• Các lỗi đặc trưng như chữ bị biến dạng, bàn tay sai, chi tiết nhỏ bất hợp lý vẫn xuất hiện thường xuyên và làm giảm uy tín với người xem tinh ý.

Rủi ro pháp lý cần biết trước khi dùng

Đây là phần nhiều chủ thương hiệu bỏ qua vì thấy ảnh đẹp là dùng ngay. Sinh Vũ tóm tắt để Anh Chị có đủ thông tin quyết định, không phải để thuyết phục theo hướng nào.

Tác phẩm hoàn toàn do máy tạo không được bảo hộ bản quyền. Chỉ phần đóng góp sáng tạo của con người mới có thể được bảo hộ, và phần do máy tạo phải được khai báo.

U.S. Copyright Office, Copyright and Artificial Intelligence, 2023

Điều này có nghĩa là Anh Chị không thể đăng ký bảo hộ ảnh thuần do máy tạo theo hướng dẫn hiện hành tại Hoa Kỳ. Luật tại Việt Nam và các nước khác còn đang tiến triển và chưa thống nhất. Ngoài ra, tranh chấp về dữ liệu huấn luyện (như vụ Getty Images kiện Stability AI) cho thấy ảnh do máy tạo có thể mang theo rủi ro về nguồn gốc dữ liệu mà Anh Chị không kiểm soát được. Một số nền tảng như Adobe Firefly hay Getty Generative AI chào gói bồi thường (indemnification) cho khách dùng thương mại, đây là động thái riêng của từng nền tảng và cần đọc kỹ điều khoản cụ thể, không áp dụng chung cho toàn bộ công cụ trên thị trường.

Thông tin trên mang tính tham khảo. Với quyết định pháp lý cụ thể, Anh Chị nên trao đổi với chuyên gia pháp lý.

Lỗi thường gặp khi dùng công cụ máy tạo

• Dùng ảnh máy tạo làm ảnh sản phẩm chính: khách đặt hàng nhận hàng thấy khác ảnh, uy tín thương hiệu bị tổn thương ngay. Với thương mại điện tử, đây là rủi ro hoàn hàng và đánh giá tiêu cực.
• Tưởng ảnh máy tạo là miễn phí bản quyền hoàn toàn: bỏ qua rủi ro nguồn dữ liệu và không đăng ký bảo hộ được khi cần dùng lâu dài.
• Không lưu lại phần đóng góp sáng tạo của con người: nếu về sau cần chứng minh quyền sở hữu, phần prompt (câu lệnh nhập vào), chỉnh sửa thủ công và quyết định sáng tạo cần được ghi lại.
• Dùng ảnh lỗi ở chi tiết cho thương hiệu cao cấp: chữ bị méo, bàn tay sai, ánh sáng không nhất quán, người xem có kinh nghiệm nhận ra ngay và kết luận về chất lượng thương hiệu.

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ dùng công cụ tạo ảnh máy tính ở khâu tiền kỳ, cụ thể là phác concept và dựng mood board để giao tiếp ý tưởng với khách hàng nhanh hơn. Sau đó chụp thật cho sản phẩm và con người. Ranh giới này không phải nguyên tắc cứng nhắc mà xuất phát từ thực tế làm việc: máy giúp nghĩ nhanh, máy ảnh giúp giao đúng.

Sinh Vũ không cam kết ảnh máy tạo thay được ảnh thật ở phần định danh thương hiệu. Khi ảnh đó đại diện cho sản phẩm của Anh Chị trước khách hàng, nó cần chính xác với thực tế, không chỉ trông đẹp trên màn hình.