Quyền sử dụng ảnh gồm những gì?

Trả tiền chụp ảnh không phải là mua ảnh. Đây là lỗi hiểu nhầm phổ biến nhất Sinh Vũ gặp khi làm việc với chủ thương hiệu. Số tiền Anh Chị trả cho buổi chụp là phí dịch vụ sản xuất, còn quyền dùng ảnh đó vào việc gì, ở đâu, trong bao lâu là một thứ riêng biệt cần được ghi thành điều khoản. Nếu hợp đồng không ghi, mặc định là Anh Chị chưa có quyền đó.

Năm trục cần ghi rõ

Quyền sử dụng ảnh vận hành như hợp đồng thuê, không phải mua bán. Người chụp giữ bản quyền tác giả, Anh Chị thuê quyền dùng trong phạm vi đã thỏa thuận. Phạm vi đó được xác định bằng năm trục sau.

• Loại phương tiện và mục đích (media, use): website thương hiệu, mạng xã hội, quảng cáo trả tiền, in ấn, bao bì sản phẩm, biển ngoài trời. Mỗi loại có giá trị khai thác khác nhau, và giá quyền dùng cũng khác nhau.
• Thời hạn (term): một năm, ba năm, hay vĩnh viễn. Nếu không ghi, Anh Chị có thể đang dùng ảnh ngoài thời hạn mà không hay biết.
• Lãnh thổ (territory): trong nước, khu vực, hay toàn cầu. Thương hiệu chỉ bán trong nước không cần mua quyền toàn cầu và ngược lại.
• Tính độc quyền (exclusivity): độc quyền nghĩa là tác giả không được bán lại ảnh đó cho bên khác trong thời gian Anh Chị giữ quyền. Vì điều này thu hẹp khả năng tác giả kiếm thêm từ cùng bức ảnh, giá sẽ cao hơn đáng kể.
• Quy mô phát hành (print run, số lượt hiển thị): in tờ rơi vài trăm bản khác hẳn chiến dịch quảng cáo phủ nhiều nền tảng. Quy mô càng lớn, giá trị quyền dùng càng cao.

Hai thứ hay bị bỏ sót

Ngoài năm trục trên, có hai loại giấy tờ mà nhiều hợp đồng chụp ảnh thương hiệu bỏ qua, và đây là nguồn gốc của rủi ro pháp lý sau này.

• Model release: văn bản người xuất hiện trong ảnh ký, đồng ý cho dùng hình của họ vào mục đích thương mại. Không có văn bản này, Anh Chị không nên dùng ảnh có mặt người thật cho quảng cáo, đặc biệt trong các ngành nhạy cảm như mỹ phẩm, y tế, tài chính.
• Location release: văn bản tương tự, ký với chủ địa điểm nhận diện được. Không tồn tại model release hay location release cho bất kỳ ảnh nào trừ khi người chụp lập thành văn bản riêng và giao lại cho Anh Chị.

Khi nào cần quyền rộng hơn

Lỗi thường gặp

• Nghĩ trả tiền buổi chụp là sở hữu toàn bộ ảnh và bản quyền, trong khi mặc định chỉ là mua quyền dùng trong phạm vi đã ghi.
• Không ghi thời hạn trong hợp đồng, đến lúc hết hạn mới phát hiện mình đang dùng ngoài phạm vi.
• Bỏ sót phương tiện quảng cáo trả tiền, rồi sau đó chạy quảng cáo và vô tình vượt quyền.
• Quên yêu cầu model release và location release, dùng ảnh có người thật cho quảng cáo khi chưa có văn bản đồng ý.
• Nhầm độc quyền với phạm vi phương tiện rộng. Hai thứ này độc lập với nhau và cần ghi riêng.

Phạm vi quyền nào không ghi trong hợp đồng, mặc định là chưa được cấp.

ASMP Licensing Guide, Terms and Conditions

Góc nhìn của Sinh Vũ

Sinh Vũ đưa bảng quyền sử dụng vào phần bàn giao ngay từ đầu dự án, cùng với model release và location release, để Anh Chị không rơi vào vùng xám pháp lý sau khi ảnh đã lên kênh. Vì Sinh Vũ đóng vai trò chỉ đạo sáng tạo (creative director, tức người định hướng toàn bộ nội dung hình ảnh) và điều phối ekip nhiếp ảnh đối tác, quyền tác giả của thợ chụp, người mẫu và địa điểm được xử lý bằng hợp đồng riêng với từng bên trước khi buổi chụp diễn ra.

Việc Anh Chị cần làm là nói rõ ngay trong brief: ảnh sẽ xuất hiện ở kênh nào, có chạy quảng cáo không, dùng trong bao lâu. Từ đó phạm vi quyền mới được viết đúng nhu cầu thật, không mua thừa tốn tiền, không mua thiếu rồi vướng rủi ro.

Lưu ý: thông tin về Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong trang này mang tính tham khảo. Với hợp đồng có giá trị lớn hoặc phức tạp, Anh Chị nên đối chiếu với bản luật hợp nhất hiện hành và tham khảo thêm ý kiến của luật sư.