Workshop có gỡ được khi các bên đang bất đồng gay gắt không
Câu trả lời không phải là có hoặc không, mà là: còn phụ thuộc vào một điều kiện mà nhiều người hay bỏ qua.
Workshop có thể gỡ bất đồng nếu các bên còn thiện chí và mâu thuẫn chưa leo thang thành thù cá nhân. Khi điều kiện đó có, một buổi điều phối đúng hướng giúp các bên thoát khỏi thế giằng co lập trường, đào sâu xuống lợi ích thật và tìm vùng có thể thỏa thuận được. Khi điều kiện đó không có, đưa các bên vào cùng một phòng chỉ làm mọi thứ tệ hơn.
- bat dong do khac du kien hoac khac loi ich va cac ben con thien chi
- bat dong da thanh ca nhan hoac phap ly: can hoa giai chuyen biet
- co ben chi muon thang khong muon giai: dung lai
- mau thuan da thanh thu ca nhan hoac dang trong tien trinh phap ly
- mot ben khong that long muon tim loi ra chung
Câu hỏi này Sinh Vũ nhận được khá thường: một công ty đang có hai hay nhiều bên kéo co nhau, ai cũng có lý, không ai chịu nhường, và người đứng giữa bắt đầu nghĩ đến việc tổ chức một workshop để "gỡ" tình huống. Câu trả lời thật ra không phức tạp, nhưng nó phụ thuộc vào một điều kiện mà nhiều người hay bỏ qua trước khi đặt lịch phòng họp.
Bất đồng có mấy loại khác nhau
Trước khi quyết định có tổ chức workshop không, cần xác định bất đồng đang ở tầng nào.
- Bất đồng về dữ kiện: hai bên hiểu khác nhau về một thực tế, ví dụ ai sở hữu quyết định này, con số nào đúng, quy trình nào đang chạy. Đây là loại dễ giải nhất vì chỉ cần đưa dữ kiện ra cùng nhìn.
- Bất đồng về lợi ích: mỗi bên muốn những thứ khác nhau và đang giằng co lập trường mà chưa nói thật lợi ích nằm ở đâu. Đây là loại workshop có thể xử lý được, nếu điều phối đúng.
- Xung đột cá nhân: mâu thuẫn đã leo thang thành không ưa nhau, mất tin, hoặc có lịch sử tổn thương. Đây là loại workshop chiến lược không phải công cụ phù hợp, cần kênh khác.
Phần lớn bất đồng trong doanh nghiệp bắt đầu ở lớp dữ kiện hoặc lợi ích, rồi leo dần lên lớp cá nhân nếu không được xử lý sớm. Workshop có ích nhất khi được dùng ở lớp thứ nhất và thứ hai.
Điều kiện cần: thiện chí thật
Thiện chí ở đây không có nghĩa là các bên phải thích nhau hay đồng ý với nhau từ trước. Thiện chí có nghĩa là mỗi bên thật sự muốn tìm một lối ra chung, không chỉ muốn thắng. Đây là điều kiện mà nhiều người bỏ qua khi lên kế hoạch workshop.
Nếu một bên vào phòng với mục tiêu "tôi phải thắng buổi này", workshop sẽ biến thành sân khấu tranh luận. Bất kỳ đồng thuận nào đạt được trong điều kiện đó đều là đồng thuận giả, và nó thường sụp ngay khi các bên ra khỏi phòng, đôi khi còn để lại hậu quả tệ hơn trước.
Tách người khỏi vấn đề. Tập trung vào lợi ích, không phải lập trường. Tạo nhiều phương án trước khi chọn. Dựa vào tiêu chí khách quan.
Roger Fisher & William Ury, Getting to Yes (Harvard Negotiation Project)
Bốn nguyên tắc này chỉ hoạt động khi các bên đồng ý chơi theo luật đó. Người điều phối giúp giữ luật, không tạo ra luật.
Vùng khó chịu mà không thể nhảy cóc
Một điều nhiều người không chuẩn bị tinh thần trước khi vào workshop: buổi sẽ có lúc rất căng. Đó không phải dấu hiệu workshop đang thất bại, đó là dấu hiệu bình thường khi một nhóm đa dạng quan điểm đang đi qua giai đoạn mà Sam Kaner gọi là "vùng rên" (groan zone): khoảng giữa lúc các khung nhìn xung khắc nhau và lúc nhóm tìm được khung hiểu chung.
Không có đường tắt qua vùng rên. Nhóm nào cố nhảy thẳng tới đồng thuận sẽ chỉ đạt được sự im lặng, không phải sự đồng ý.
Sam Kaner, Facilitator's Guide to Participatory Decision-Making
Người điều phối có nhiệm vụ giúp nhóm chịu đựng vùng này và đi qua nó, không phải làm cho nó biến mất bằng cách vội vàng kết thúc sớm.
Khi nào nên tổ chức, khi nào không nên
Nên tổ chức workshop khi: bất đồng còn ở tầng dữ kiện hoặc lợi ích, các bên xác nhận muốn tìm lối ra chung, và có thể mời người điều phối không dính lợi ích của bên nào.
Không nên tổ chức workshop khi: mâu thuẫn đã thành thù cá nhân, có bên chỉ tham gia vì bị ép, có bên đang dùng workshop như đòn bẩy để thắng thế, hoặc vụ việc đã có chiều hướng pháp lý.
Ranh giới quan trọng: nếu Anh/Chị không chắc bên kia có thiện chí không, bước đúng là nói chuyện riêng với từng bên trước, không phải đưa tất cả vào cùng một phòng ngay.
Góc nhìn của Sinh Vũ
Khi Sinh Vũ vào vai người điều phối, điều kiện đầu tiên Sinh Vũ giữ là trung lập hoàn toàn: không nghiêng về bên nào, không có lợi ích trong kết quả. Đó là điều kiện để các bên chịu nói thật trong phòng, không phải để giữ thể diện.
Sinh Vũ giữ nhóm bám dữ kiện, tách cảm xúc ra khỏi dữ kiện để cả hai có thể được xử lý đúng chỗ, và chấp nhận để buổi đi qua đoạn căng thẳng thay vì vờ như mọi thứ đã ổn. Nhưng Sinh Vũ không cam kết giải được xung đột: đó là việc của chính các bên trong phòng.
Nếu sau cuộc nói chuyện riêng với từng bên mà Sinh Vũ thấy thiện chí chưa có, Sinh Vũ sẽ nói thẳng và đề nghị hoãn, không tổ chức workshop cho có hình thức. Một buổi không đủ điều kiện còn nguy hiểm hơn là không có buổi nào.
Checklist quyết định
Chủ đề: Workshop có gỡ được bất đồng gay gắt không. Cẩm nang Sinh Vũ, sinhvu.com
Bấm chọn từng mục Anh / Chị thấy đúng, rồi bấm in hoặc lưu thành PDF để mang theo.
Nếu Anh / Chị đánh dấu phần lớn ở nhóm dấu hiệu trên, đây là lúc nên trao đổi kỹ hơn. Sinh Vũ có thể cùng Anh / Chị soi lại và đề xuất hướng đi.
Nguồn tham khảo
Roger Fisher & William Ury, Getting to Yes (Harvard Negotiation Project), tóm lược Beyond Intractability. Sam Kaner, Facilitator's Guide to Participatory Decision-Making, chương Facilitating in the Groan Zone. IAF Core Competencies, International Association of Facilitators.
Câu hỏi thường gặp
Nếu chỉ một bên muốn workshop còn bên kia miễn cưỡng tham gia thì có nên tổ chức không?
Không nên. Workshop không tạo ra được thiện chí nếu nó chưa có. Bên miễn cưỡng sẽ ngồi trong phòng nhưng không thật lòng, và bất kỳ đồng thuận nào đạt được hôm đó cũng sẽ sụp ngay khi ra khỏi cửa. Bước trước workshop là nói chuyện riêng với từng bên để xác nhận họ thật sự muốn tìm lối ra chung.
Sinh Vũ có đảm bảo workshop sẽ ra được kết quả không?
Không. Sinh Vũ cam kết điều phối trung lập, giữ thảo luận bám dữ kiện và dẫn nhóm đi qua đoạn căng thẳng thay vì né nó. Nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc vào thiện chí và sự thành thật của chính các bên trong phòng. Sinh Vũ không thay thế được vai trò hòa giải pháp lý nếu xung đột đã leo lên cấp đó.