File gốc và quyền chỉnh sửa: tài sản của ai?

File gốc là thứ Anh Chị nên chủ động hỏi ngay khi ngồi bàn scope, không phải đợi đến lúc bàn giao mới nhớ ra. Studio giữ file không phải lúc nào cũng có ý xấu, nhưng nếu không ghi rõ trong hợp đồng, mọi thứ đều có thể trở thành điểm tranh cãi về sau. Sinh Vũ trình bày thẳng để Anh Chị biết mình có quyền yêu cầu gì và cần kiểm tra gì trước khi ký.

File gốc gồm những gì

Khi nói "file gốc" trong dự án sales kit, Anh Chị nên hiểu bao gồm ít nhất bốn thứ:

• File vector (tệp đồ họa dạng đường nét, có thể phóng to vô hạn không vỡ) từ phần mềm như Illustrator, định dạng .ai hoặc .eps.
• File phân lớp (tệp chia từng thành phần riêng biệt để chỉnh từng phần) từ Figma hoặc Photoshop, không gộp thành một ảnh phẳng.
• Nguồn slide gốc ở định dạng PowerPoint hoặc Google Slides, không chỉ xuất ra PDF.
• PDF chuẩn in (tệp xuất để gửi nhà in) đính kèm để đối chiếu.

Nếu studio chỉ giao PDF hoặc ảnh xuất, Anh Chị nhận được kết quả nhưng không nhận được công cụ. Hai thứ này khác nhau hoàn toàn.

Quyền sở hữu được xác lập như thế nào

Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, quyền tác giả ban đầu thuộc về người tạo ra tác phẩm, tức là studio. Để quyền đó chuyển sang Anh Chị, cần có điều khoản chuyển nhượng ghi rõ trong hợp đồng, thường kèm điều kiện thanh toán đủ. Không có hợp đồng ghi rõ, không có mặc định nào bảo vệ Anh Chị cả.

Lưu ý quan trọng: học thuyết "work made for hire" (tác phẩm làm thuê, theo đó người thuê tự động sở hữu kết quả) là khái niệm của luật bản quyền Mỹ, không đương nhiên áp dụng tại Việt Nam. Nếu Anh Chị từng đọc điều này trong tài liệu tư vấn nước ngoài, cần đối chiếu lại với điều khoản hợp đồng thực tế và tư vấn pháp lý trong nước.

Giới hạn mà studio không kiểm soát được

Dù studio sẵn sàng giao toàn bộ file, vẫn có một phần không thể chuyển tự do vì phụ thuộc bên thứ ba:

• Font chữ bản quyền (phông chữ mua giấy phép): giấy phép thường gắn với số máy hoặc số người dùng, không tự động chuyển sang Anh Chị khi nhận file. Anh Chị cần mua giấy phép riêng hoặc dùng font thay thế miễn phí.
• Ảnh kho (stock photo, hình ảnh mua từ thư viện ảnh thương mại): giấy phép có thể giới hạn mục đích dùng hoặc số lần in, không mặc định gắn theo file.
• Minh họa hoặc icon mua theo bộ: tương tự, ràng buộc nằm ở điều khoản của bên bán.

Sinh Vũ luôn liệt kê rõ các tài sản bên thứ ba trong bàn giao để Anh Chị biết phần nào cần xử lý riêng.

Lỗi thường gặp khi nhận bàn giao

• Không hỏi về file gốc khi ký hợp đồng, đến khi cần chỉnh mới phát hiện không có.
• Tưởng nhận file gốc là điều hiển nhiên nên không ghi vào hợp đồng, dẫn đến tranh cãi.
• Nhầm giấy phép font hoặc ảnh bên thứ ba là quyền sở hữu của mình, dùng sai ràng buộc.
• Nhận file nhưng trong đội không ai mở được, rốt cuộc vẫn phải gọi studio mỗi lần cần thay đổi nhỏ.

Giữ file để đòi thêm tiền dễ hủy hoại uy tín. Giao file kèm thiện chí để lại ấn tượng cuối tích cực và mở cơ hội hợp tác tiếp.

Michael Janda, Should You Deliver Source Files to Clients

Lập trường của Sinh Vũ

Sinh Vũ giao toàn bộ file nguồn và quyền chỉnh sửa khi dự án hoàn tất và thanh toán đủ. Bộ tài liệu bán hàng là tài sản của Anh Chị để dùng, chỉnh, và mở rộng tự do, không phải thứ Sinh Vũ giữ lại để tạo sự phụ thuộc. Bàn giao tiêu chuẩn gồm file Illustrator phân lớp, PDF chuẩn in, nguồn Figma và slide gốc PowerPoint cùng Google Slides. Đây là lập trường cố định, không phải khoản thương lượng thêm trong từng dự án.

Điều Sinh Vũ yêu cầu từ phía Anh Chị là trong đội cần có ít nhất một người quen mở file hoặc có thể làm việc với freelancer đủ tay nghề sau bàn giao. Nhận file mà không có ai hiểu cấu trúc thì Anh Chị vẫn phụ thuộc studio như cũ, dù trên danh nghĩa đã sở hữu đầy đủ.