Sales-kit đa ngôn ngữ: làm đúng người đọc
Số thứ tiếng không quan trọng bằng đúng ngôn ngữ của người ký hợp đồng.
Chỉ làm đa ngôn ngữ khi có nhóm người ra quyết định thật sự đọc bằng ngôn ngữ đó, không làm để trông có vẻ quốc tế. Với phần lớn doanh nghiệp Việt, song ngữ Việt và Anh là đủ; chỉ thêm tiếng thứ ba khi có thị trường cụ thể, thật. Quan trọng hơn số thứ tiếng là làm đúng: đa ngôn ngữ không phải dịch chữ mà là dàn trang lại từ đầu vì mỗi ngôn ngữ có độ dài, phông chữ và hướng đọc riêng.
- Có khách hoặc đối tác nước ngoài trong hội đồng mua
- Đấu thầu quốc tế, ngành hướng xuất khẩu hoặc vốn nước ngoài (FDI)
- Thị trường cụ thể thật như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
- Khách và người quyết định đều là người Việt
- Làm nhiều thứ tiếng cho sang nhưng không có thị trường thật
Câu hỏi "làm mấy thứ tiếng" nghe đơn giản nhưng ẩn bên trong là câu hỏi khó hơn: ai thật sự đọc tài liệu này và họ ra quyết định bằng ngôn ngữ nào? Sinh Vũ khuyên Anh / Chị bắt đầu từ đó, không bắt đầu từ tham vọng thị trường hay cảm giác "trông chuyên nghiệp hơn nếu có nhiều tiếng".
Người ra quyết định đọc tiếng nào
Đây là câu hỏi duy nhất cần trả lời trước khi quyết định số ngôn ngữ. Không phải người liên lạc đầu tiên, không phải người nhận email, mà là người ngồi trong phòng họp và ký hoặc không ký hợp đồng. Nếu chuỗi ra quyết định từ đầu đến cuối đều là người Việt, bộ tài liệu tiếng Việt là đủ và tốt nhất. Nếu có một người nước ngoài trong hội đồng mua, ngay cả khi họ nói tiếng Việt được, bản song ngữ vẫn thể hiện sự chuẩn bị nghiêm túc và giảm rủi ro hiểu nhầm thuật ngữ kỹ thuật hay thương mại.
Ba trường hợp và cách chọn hướng
Chỉ tiếng Việt: Khách hàng, đối tác và toàn bộ chuỗi phê duyệt đều là người Việt. Tập trung vào chất lượng nội dung và thiết kế thay vì chia nguồn lực cho bản dịch.
Song ngữ Việt và Anh: Có đối tác hoặc nhà đầu tư nước ngoài trong vòng đàm phán, doanh nghiệp đang đấu thầu quốc tế, ngành có vốn FDI (vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài) hoặc định hướng xuất khẩu. Song ngữ Việt và Anh phù hợp với đại đa số trường hợp vì tiếng Anh là ngôn ngữ thương mại phổ biến nhất.
Thêm ngôn ngữ thứ ba trở lên: Chỉ khi có thị trường cụ thể, thật: ví dụ doanh nghiệp có đối tác Nhật Bản thường xuyên, mở văn phòng tại Hàn Quốc, hoặc bán hàng trực tiếp vào thị trường Trung Quốc. Không làm dàn trải vì mỗi ngôn ngữ thêm vào là thêm chi phí thiết kế, dịch thuật và duy trì đồng bộ về lâu dài.
Đa ngôn ngữ không phải dịch chữ
Đây là điểm Sinh Vũ thấy nhiều doanh nghiệp hiểu sai nhất. Làm bản tiếng Anh không phải giao file cho đơn vị dịch rồi ép chữ đã dịch vào bố cục tiếng Việt. Mỗi ngôn ngữ có text expansion (độ giãn nở văn bản) riêng: cùng một ý, tiếng Anh thường dài hơn tiếng Việt, tiếng Đức dài hơn tiếng Anh, tiếng Trung lại ngắn hơn đáng kể. Bố cục phải được thiết kế co giãn được để chứa đúng văn bản của từng ngôn ngữ mà không vỡ khung hay thừa khoảng trắng.
Ngoài ra, phông chữ trong hệ nhận diện thương hiệu phải hỗ trợ đủ ký tự của ngôn ngữ đích. Phông chữ Latin thường thiếu ký tự Nhật, Hàn hoặc Ả Rập, dẫn đến lỗi hiển thị hoặc phần mềm tự thay bằng phông khác, phá vỡ nhất quán thương hiệu. Với ngôn ngữ đọc từ phải sang trái như tiếng Ả Rập, toàn bộ bố cục phải được lật gương, gồm cả cách sắp xếp hình ảnh và hướng đọc của các yếu tố đồ họa, không chỉ đảo chiều cột chữ.
Bố cục cho đa ngôn ngữ phải được tính từ đầu quá trình thiết kế. Sửa về sau tốn kém hơn làm đúng ngay từ đầu.
Multilingual DTP best practices, Pactranz
Lỗi thường gặp khi làm vội
- Dịch chữ xong ép vào file gốc: chữ tràn khung, khoảng trắng thừa, bố cục vỡ.
- Làm nhiều thứ tiếng để "trông quốc tế" nhưng không có thị trường thật: tốn chi phí ban đầu và chi phí duy trì mỗi lần nội dung thay đổi.
- Phông chữ thiếu ký tự ngôn ngữ đích: chữ lỗi hoặc phần mềm thay phông tự động, mất nhất quán nhận diện.
- Cập nhật nội dung một bản ngôn ngữ rồi quên đồng bộ các bản còn lại: khách nhận tài liệu không khớp nhau, gây mất tin tưởng.
Góc nhìn của Sinh Vũ
Sinh Vũ thiết kế và dàn trang (desktop publishing, tức sắp xếp chữ và hình thành trang in hoặc trang số hoàn chỉnh) cho từng ngôn ngữ riêng, đảm bảo bản nào cũng đúng thương hiệu chứ không chỉ đúng nghĩa. Phần dịch thuật chuẩn, Sinh Vũ để đơn vị dịch chuyên môn đảm nhận, vì dịch thuật tốt đòi hỏi am hiểu văn hóa và ngành, không chỉ am hiểu ngôn ngữ.
Lời khuyên thực tế: nếu Anh / Chị đang cân nhắc làm song ngữ, hãy lên kế hoạch ngay từ bước brief thiết kế, không phải sau khi bản tiếng Việt đã hoàn thiện. Chi phí và thời gian làm đúng từ đầu thấp hơn đáng kể so với sửa lại toàn bộ bố cục sau.
Checklist quyết định
Chủ đề: Khi nào cần bản song ngữ và đa ngôn ngữ trong sales-kit. Cẩm nang Sinh Vũ, sinhvu.com
Bấm chọn từng mục Anh / Chị thấy đúng, rồi bấm in hoặc lưu thành PDF để mang theo.
Nếu Anh / Chị đánh dấu phần lớn ở nhóm dấu hiệu trên, đây là lúc nên trao đổi kỹ hơn. Sinh Vũ có thể cùng Anh / Chị soi lại và đề xuất hướng đi.
Nguồn tham khảo
DTP LABS, Modern Typesetting Trends in Multilingual Publishing; LanguageWire, DTP & Layout Translation; Pactranz, Multilingual DTP guide; kinh nghiệm thực hành Sinh Vũ Studio.
Câu hỏi thường gặp
Làm song ngữ Việt và Anh có đủ cho mọi trường hợp xuất khẩu không?
Đủ cho phần lớn trường hợp, vì tiếng Anh là ngôn ngữ thương mại phổ biến nhất trong giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, nếu đối tác chủ chốt là người Nhật, Hàn hay Trung Quốc và họ quen làm việc bằng tiếng mẹ đẻ, bộ tài liệu đúng ngôn ngữ của họ sẽ tạo tin tưởng và rút ngắn vòng ra quyết định. Câu hỏi cần hỏi là người ký hợp đồng bên kia đọc thoải mái bằng tiếng nào.
Tại sao không thể chỉ dịch chữ rồi thay vào file thiết kế gốc?
Mỗi ngôn ngữ có độ dài văn bản khác nhau khi diễn đạt cùng một ý, gọi là text expansion (độ giãn nở văn bản). Cùng một câu, tiếng Anh có thể dài hơn tiếng Việt, tiếng Đức còn dài hơn tiếng Anh, trong khi tiếng Trung lại ngắn hơn đáng kể. Ép chữ đã dịch vào bố cục ngôn ngữ gốc sẽ làm tràn khung, thừa khoảng trắng, hoặc phá nhịp thiết kế. Ngoài ra, phông chữ dùng cho tiếng Việt thường không hỗ trợ đủ ký tự tiếng Ả Rập hay Nhật, dẫn đến lỗi chữ và mất nhất quán nhận diện.